Ik heb al twintig keer gedacht dat ik echt eens een post wilde schrijven over de coalitie-onderhandelingen, maar kom er steeds niet aan toe. Vandaag zijn er echter alweer erg interessante ontwikkelingen – onder andere een vreemde wending in de houding van Ruud Lubbers en een pleidooi voor links van Emile Roemer – dus dan nu eindelijk maar eens mijn belangrijkste punten neerschrijven.
Ik ben helemaal geen aanhanger van de SP en ook niet echt van een links kabinet (slechter dan Paars Plus, maar beter dan wat dan ook met de PVV), maar het valt me wel op dat SP-leider Roemer steeds heel correct argumenteert over de formatie – meer dan de meeste anderen. Een paar punten die me opvallen:
- Iedereen blijft maar praten over de “grootste winnaar” PVV. Zelfs de formatie-opdracht van de Koningin aan Uri Rosenthal stelt dat de eerste optie om te bestuderen zowel de grootste partij (VVD) als de grootste winnaar (PVV) zou moeten omvatten (bron). De “grootste winnaar” is echter nog steeds aanzienlijk kleiner dan de een-na-grootste partij (PvdA) en dus zou Paars meer voor de hand liggen als eerste optie. Maar wat mijns inziens vooral erg schadelijk is, is dat op deze manier de meer “zwevende” kiezers veel meer invloed krijgen dan de meer “stabiele” kiezers. Die twintig die het CDA verlieten geven blijkbaar aan dat het CDA het niet goed deed, veel meer dan dat die twintig die bij het CDA bleven een indicatie zouden geven dat het CDA wel goed bezig was – waarom telt niet elke stem even zwaar? De “grootste winnaar” is die partij die de meeste stemmen krijgt (dus nu VVD). Elke stem telt even zwaar, en dus is de verkiezingsuitslag bij de vorige verkiezingen niet relevant voor de interpretatie van de huidige (wel voor analyse, uiteraard, maar niet om te bepalen welke coalities wel of niet recht doen aan de verkiezingsuitslag). Roemer wees hier op in verschillende debatten.
- Toen informateur Lubbers een slimme truc uithaalde om een gedoogde minderheidscoalitie mogelijk te maken ondanks dat dit strijdig was met zijn formatie-opdracht, waren veel mensen boos. Zelfs D66 – de partij die ik steun – schuilde achter deze opdracht van de Koningin (beetje strijdig met democratisch uitgangspunt van de partij!) om kritiek te leveren op Lubbers. Maar wat Lubbers deed was volledig legitiem en als een meerderheid van de kamer iets wil (hier, CDA, VVD, en PVV), dan moet dat ook worden geprobeerd. Alleen Roemer, zelf ook de dupe van deze ontwikkelingen, zei openlijk in het debat dat Lubbers gelijk had.
- Roemer heeft groot gelijk dat van alle opties die besproken worden, een coalitie over links echt wel redelijk is. Het is een meerderheid in beide kamers, wat maar weinig opties hebben, en het is dus ook volstrekt in lijn met de uitslag van de verkiezingen. Het is ook een goede manier om de PVV buiten de coalitie te houden, wat mij goed lijkt voor Nederland. Het is wellicht niet de eerste optie om aan te denken, en het houdt ook in dat PvdA en CDA weer moeten samenwerken, maar het wordt nu toch wel al te zeer genegeerd door alle betrokken partijen. Roemer heeft dus groot gelijk met zijn voorstel vandaag.
Bij een links kabinet ga ik me echt zorgen maken over de overheidsfinancien, over een te ingrijpende overheid in de samenleving en te veel geloof in een “maakbare samenleving”, en over hoeveel stemmen de PVV wel niet gaat winnen bij de volgende verkiezingen – maar puur vanuit het oogpunt van de verkiezingsuitslag en het formatie-proces, vind ik toch dat Roemer het zuiverste redeneert. En niet, helaas, D66.